69. Een teken van vriendschap

De sjah van het Perzische Rijk stuurt als teken van vriendschap zijn dienaar naar de Republiek. Hij biedt de Nederlanders handelsvrijheid in zijn rijk aan: “Ick presenteer Mijn Landt open voor de Coopluyden van V Landt, om te gaen ende te comen, handelen, coopen ende vercoopen (…) ende sullen beiegent werden, met mijn Hert ende liefde als Mijn eijgen Soon.”

Lees meer

70. De eerste Nederlander in Mokka

In zijn Korte historiael ende journaelsche aenteyckeninghe schrijft VOC-koopman Pieter van den Broecke over zijn handelsreizen in Perzië en Jemen. Hij merkt dat de inwoners van de stad Mokka nog nooit een Nederlander hebben gezien: “met groote verwonderinghe van d’Inwoonders (om datter noyt te vooren yemandt van onse Europische natie gheweest waren”. : In 1620 begint de VOC een handelskantoor

Lees meer

71. Hoe moet een koffiekan eruitzien?

Het handvat moet tegenover het oor geplaatst, niet haaks erop. De VOC heeft heel specifieke wensen over hoe de koffiekannen uit China eruit zouden moeten zien. Voor de duidelijkheid maken zij er een tekeningetje bij.

Lees meer

72. Een nieuwe directeur voor Perzië

Gouverneur-generaal Antonio van Diemen en de Raad van Indië benoemen Wollebrand Geleynssen tot directeur van de handel van de VOC in Perzië. Het is een grote, nieuwe stap in zijn loopbaan. Hij heeft eerder al carrière gemaakt bij de VOC in het noordwesten van India.

Lees meer

73. Over Bharuch en omgeving

“Eerstelick is dese stadt Brootchia een playsierige plaets.” Zo schrijft Wollebrand Geleynssen over de katoenstad Bharuch in India, waar hij vanaf 1624 voor de VOC werkzaam is. Geleynssen verdiept zich in het bestuur, de bevolking en de lokale gebruiken van het gebied rond ‘Brootchia’ en geeft hier een uitgebreide beschrijving van.

Lees meer

74. De katoenstad Bharuch

Deze kaart geeft een overzicht van de steden en dorpen in de VOC-directie Surat. Aan de onderkant van de kaart, iets boven Surat, ligt ‘Brootchia’. Dat is een andere naam voor de stad Bharuch waarover Wollebrand Geleynssen rond 1630 uitgebreid schrijft. Helemaal bovenaan de kaart ligt Ahmedabad (‘Amed Abaad’), na Surat de belangrijkste handelsstad van het gebied.

Lees meer

75. Centrum van de koffie

Eeuwenlang is dit stadje aan de Rode Zee de belangrijkste handelsplaats voor koffie ter wereld. Dat verandert rond het jaar 1700. De opkomst van koffieplantages in Azië en later Zuid-Amerika en conflicten met het Ottomaanse rijk betekenen het einde van Mokka als handelsstad.

Lees meer

76. Kennismaken met koffiebonen

Dit is de eerste prijslijst waarop de VOC koffiebonen vermeldt. Bijna onderaan de pagina staat: “boonen daer sij cahauwa maecken”. VOC-handelaar Pieter van den Broecke stelt deze lijst op in de stad Mokka in 1616. Andere producten op deze lijst zijn onder meer indigo, rijst en saffraan.

Lees meer

77. Javakoffie

Met enige verbazing vertelt gouverneur-generaal Van Hoorn aan de Heren Zeventien hoe goed de koffieboompjes in zijn tuin groeien: “tot curieusheid in mijn thuijn (…) dies groeisaemheijd ervaren sijnde”.  Deze brief is de aftrap van de grootschalige koffiecultuur op Java na 1707. Wat begint met een paar uit Malabar naar Indië gesmokkelde plantjes, groeit in bijna tien jaar uit tot

Lees meer

78. Helse overlevingstocht

Slechts 21 van de 100 opvarenden van VOC-schip de Amstelveen kunnen het navertellen. Zij overleven niet alleen de schipbreuk voor de kust van Oman maar ook een helse voettocht door de woestijn. Derde stuurman Cornelis Eyks is een van de gelukkigen die de stad Muscat bereikt. De VOC houdt de salarisbetalingen aan elk van de leden van de bemanning op

Lees meer

79. Verslag van een ooggetuige

“Misschien zal ’er eenig nut voor anderen, in diergelyke bedroefde omstandigheden gerakende en, daarin gevonden worden.” Cornelis Eyks overleeft als een van de weinigen de schipbreuk met de Amstelveen voor de kust van Oman in 1763. Over zijn ervaringen schrijft hij een verslag, dat in zijn geboortestad Middelburg wordt uitgegeven. Een aantal jaar geleden herontdekt een onderzoeker deze publicatie in

Lees meer

In de voetsporen van Cornelis Eyks

Auteur Abdelkader Benali treedt in de voetsporen van Cornelis Eyks, een van de overlevenden van de schipbreuk van de Amstelveen. Hij gebruikt daarbij diens ooggetuigenverslag als reisgids.  Fragmenten uit ‘Expeditie Oman’ NTR, Uitgezonden op 21 juli 2013 Gilllis Frencken

Lees meer

80. Victor Victorsz tekent het Zuidland

Victor Victorsz vaart in 1696 mee met de laatste VOC-expeditie naar het Zuidland (de westkust van Australië) onder leiding van Willem de Vlamingh. Victorsz is zowel ziekentrooster als schilder. Hij maakt tekeningen van onbekende kusten en eilanden.

Lees meer

81. Tinnen bord

In oktober 1616 ontdekt Dirk Hartogh een eiland voor de westkust van Australië. Hij laat een platgeslagen tinnen bord achter met inscriptie om zijn ontdekking te markeren. De latere expeditie van De Vlamingh vindt deze schotel in 1697. Op de kaart die Victor Victorsz tijdens die ontdekkingstocht van het Zuidland (de westkust van Australië) maakt, is dan ook op Dirk

Lees meer

82. Bordenruil

Willem de Vlamingh neemt in 1697 het oude tinnen bord mee dat Dirk Hartogh tachtig jaar eerder achterliet op het eiland voor de Australische westkust. Op dezelfde plek plaatst hij zijn eigen schotel met inscripties. Dit is een replica van die schotel. Het origineel bevindt zich nu in het Western Australian Museum in Perth.

Lees meer

83. Monsterrol

De schipper van het schip de Geelvinck dat op expeditie vertrekt naar het Zuidland is Willem de Vlamingh uit Vlieland. Als zijn assistent vaart Joannes Breuer uit Kopenhagen mee. Ziekentrooster aan boord is de Amsterdammer Victor Victorsz, die onderweg ook tekeningen van de kust en eilanden zal maken. Op deze monsterrol staan de namen van alle opvarenden van de Geelvinck

Lees meer

84. De kust van Australië in kaart

Victor Victorsz slaagt erin om een belangrijk deel van de Australische westkust in kaart te brengen. Ook maakt hij onderweg tekeningen van de kustlijnen en eilanden die ze tegenkomen, zoals Tristan da Cunha in het zuiden van de Atlantische Oceaan.

Lees meer

85. Op zoek naar een vermist schip

Het nieuwgebouwde vlaggenschip de Geelvinck is het belangrijkste schip van de expeditie van Willem de Vlamingh naar het Zuidland. De kleinere Nyptangh en het Weseltje varen ook mee. Naast een verkenningstocht is de expeditie van De Vlamingh ook bedoeld om het vermiste schip De Ridderschap van Holland terug te vinden. Dat lukt helaas niet.

Lees meer

86. Een eiland vol ‘Rotten’

“Men ziet’er zeer weinig Gevogelte, en Geen Gedierte, dan een soort van Rotten zo groot als een gemeene Kat, welker stront in overvloed op het geheele eiland te vinden is” schrijft een van de opvarenden van het schip de Nyptangh in het scheepsjournaal op 31 december 1696. Het eiland waar ze deze onbekende beesten zien, noemen ze Rottnest, omdat ze

Lees meer

87. Van handelspost tot hoofdkantoor

In Gamron vestigt de VOC zich in 1623. Op dat moment is het hoofdkantoor van de compagnie in Perzië nog in de stad Isfahan. Vijftien jaar later verhuist het naar Gamron (nu de stad Bandar Abbas in Iran).

Lees meer

88. Stijlvol koffiedrinken

Een landschap met bomen en huisjes bij een rivier. Badende mensen en een ruiter te paard. Is de voorstelling op deze porseleinen koffiekan Chinees, of zijn het toch Europese landschappen? Veel porselein uit China is besteld door rijke families in West-Europa. Daarom zijn de versieringen voor ons vaak heel herkenbaar.

Lees meer

89. Nieuwe impuls voor handel

Koning Willem I wil aan het begin van de negentiende eeuw proberen de VOC nieuw leven in te blazen. Hij richt in 1824 de Nederlandsche Handel-Maatschappij op om de handel met Nederlands-Indië onder andere in koffie op gang te brengen.

Lees meer

90. Nederlandse handelsposten in de Perzische Golf

De verkenningstochten van de Nederlanders voor de kust van Oman en de Verenigde Arabische Emiraten rond het jaar 1645 leveren veel nieuwe kennis op. De maker van deze kaart gebruikt die informatie om een Portugees voorbeeld aan te vullen. De Nederlandse vlaggen geven aan waar de VOC-kantoren bij de plaatsen Basra en Gamron (nu de stad Bandar Abbas in Iran)

Lees meer

91. Het Midden-Oosten in kaart

De VOC handelt in het Midden-Oosten vooral met havensteden aan de Perzische Golf (rechts op deze kaart) en de stad Mokka (onderaan). De beroemde cartograaf Johannes Vingboons baseert zich voor deze kaart op een 16e-eeuws Portugees origineel van Lázaro Luis. Een kopie daarvan gebruikt Jan Huygen van Linschoten ook in zijn Itinerario uit 1596. Grappig is dat Vingboons een flinke

Lees meer