186. Een contract met Zheng Zhilong

De Chinese admiraal Zheng Zhilong weet het monopolie op de handel met de Nederlanders te bemachtigen. Alleen hij mag namens de Chinese keizer met de VOC handelen. In dit contract spreekt hij met de VOC-gouverneur op Formosa Hans Putmans af om jaarlijks zijde te leveren in ruil voor peper.

Lees meer

187. Onneembaar kasteel?

Fort Zeelandia wordt als onneembaar beschouwd: het ligt gunstig en beschut aan de ingang van de baai. Toch verliest de VOC het fort na een maandenlang beleg door een enorme troepenmacht onder leiding van de Chinese Coxinga. Met de val van Zeelandia in 1662 komt er definitief een einde aan de VOC-heerschappij over Formosa.

Lees meer

188. Fort Zeelandia

In het Nederlandse Fort Zeelandia op Formosa vindt de handel van de VOC met China plaats. De zijdehandel loopt via Chinese kooplieden, die ook porselein, goud, gember, opium, sappanhout en aluinaarde aan de Hollanders aanbieden. De Chinezen zijn op hun beurt geïnteresseerd in peper, specerijen, sandelhout, katoenen stoffen, tin en ivoor. Ook kopen ze hertenvellen op Formosa om harnassen van

Lees meer

189. Laatste poging

Na de val van Fort Zeelandia geeft de VOC haar ambities met Formosa niet op. In het noorden wordt het oude fort bij Kelang weer ingenomen en wint de VOC zelfs nog een slag. Het lukt echter niet meer om het eiland te heroveren.

Lees meer

190. Memoires van een VOC-gouverneur

Frederick Coyett is de laatste VOC-bevelhebber van Formosa. Onder zijn leiding valt fort Zeelandia in handen van de Chinezen. In Batavia wordt hij ter dood veroordeeld omdat hij onnodig zou hebben gecapituleerd. Het vonnis wordt niet voltrokken, wel wordt Coyett levenslang verbannen naar het oosten van de Indische archipel. In 1674 wordt zijn verbanning opgeheven, onder voorwaarde dat hij zich

Lees meer

191. Overgave

Na een maandenlang beleg dwingt Coxinga VOC-gouverneur Coyett tot overgave. Hij legt hem een verdrag van 16 artikelen voor. De belangrijkste punten zijn de overgave van Fort Zeelandia en de aanwezige handelsgoederen, toestemming voor de Nederlanders om met levensmiddelen aan boord van hun schepen te gaan en een vrijgeleide voor de Chinezen om het Fort te verlaten.

Lees meer

192. Hulp wordt plundertocht

Balthasar Bort staat aan het hoofd van een expeditie die in 1662 de Nederlanders in Fort Zeelandia te hulp moet schieten. Zij lijden al maandenlang onder de bezetting door het Chinese leger. Bort vertrekt met twaalf schepen naar Formosa, maar verandert onderweg van gedachten en gaat op plundertocht langs de Chinese kust. Misschien was Fort Zeelandia niet gevallen, als Bort

Lees meer

193. Zeekaart voor China

VOC-schippers gebruiken voor de overtocht naar China en Taiwan perkamenten kaarten. Dit exemplaar is gemaakt door Joan Blaeu II uit de beroemde kaartenmakersfamilie.

Lees meer

194. Detailkaart

Zodra ze dichter bij de bestemming komen, schakelen de stuurlieden over op een meer gedetailleerde kaart. Hiermee kunnen de schepen veilig de haven binnen varen.

Lees meer

195. Overwinnaar

In Taiwan is deze pop een echte beroemdheid. Admiraal Coxinga verslaat in 1662 de Nederlanders op Formosa. China ziet Taiwan vanaf dat moment als een deel van het keizerrijk. Zijn overwinning op de Hollanders maakt van Coxinga een held, die we terugzien in de Taiwanese poppenkastcultuur.

Lees meer

196. Hollandse handpop

Het beleg van Fort Zeelandia is nog steeds een bekend verhaal in het Taiwanese poppenspel. De handpoppen die de Nederlanders verbeelden, zijn Aziatische mannenfiguren met gele baarden. Tijdens zijn verblijf bij The Dutch Design handelspost in het voormalige Fort Zeelandia ontwerpt Gerard Jasperse een nieuwe versie van deze pop en maakt daarbij gebruik van de lokale ambachten. Zijn interpretatie lijkt

Lees meer

197. Verlanglijst

De Heren Zeventien stellen elk jaar een ‘eis’ op, een soort verlanglijst van de goederen die zij het komende handelsjaar uit China willen ontvangen. In 1755 willen zij vooral zijde en andere stoffen hebben. Met 52 kleurenstaaltjes maken ze duidelijk om welke kleuren en patronen het moet gaan.

Lees meer

198. Chine de commande

Het is porselein dat precies op de Europese smaak is afgestemd: ‘Chine de commande’. De VOC neemt als voorbeeld voor de Chinezen houten, glazen of metalen modellen mee. Ook kopiëren Chinese schilders Europese voorstellingen en landschappen op het porselein.

Lees meer

199. Handelsdelegatie

De VOC probeert met delegaties handelsrelaties met de Zuid-Chinese kust aan te knopen. Johan Nieuhof gaat met enkele van deze handelsmissies mee, en doet uitgebreid verslag over de reizen en het Chinese hof in Peking. Hij beschrijft niet alleen “het verrichten des Gezandtschaps”, maar ook “alle vreemdigheden, en verhaalwaerdigedingen, die hem op de reys zyn voor gekomen”. Bovendien bevat het boek

Lees meer

200. Theegekte

In de 18e eeuw slaat de theegekte toe onder de elite in de Republiek. Voor de kostbare thee worden allerlei luxueuze serviezen ontworpen. Ook komen er allerlei voorwerpen om de thee in te bewaren. Een Zeeuwse zilversmid maakt deze zilveren theebusjes; het kistje van schildpad en zilverbeslag komt uit Indië.

Lees meer

201. Canton

Pas in 1725 laat China de directe handel met andere landen toe, maar wel onder strenge voorwaarden en op beperkte schaal. Canton wordt het centrum voor de China-handel van de VOC in de 18e eeuw.

Lees meer

202. Ondergang van de Geldermalsen

“… men bevond dat het schip reets vastsat (…) tot hunnen uyterste verslaagenheid” Volgeladen met Chinese zijde, thee, porselein en goud keert de Geldermalsen in 1752 terug naar de Republiek. Maar dan loopt het schip vast op het Admiraal Stellingwerf rif ten noorden van Sumatra. Het is een drama: het schip slaat lek en zinkt al na een paar uur.

Lees meer

203. Thee beschermt porselein

Dit porselein is nog helemaal gaaf, hoewel het ruim tweehonderd jaar op de zeebodem heeft gelegen. Hoe is het mogelijk dat het breekbare porselein uit het wrak van de Geldermalsen nog vrijwel intact is? Dat komt door de thee. Die is in de loop van de tijd als een conserverende laag uitgelopen over het porselein en heeft zo het glazuur

Lees meer

204. Het wrak van de Geldermalsen

Na uitgebreid archiefonderzoek ontdekt Michael Hatcher in 1984 het wrak van de Geldermalsen. Een grote verrassing: hij vindt naast allerlei gebruiksvoorwerpen 160.000 stuks porselein en 125 baren puur goud. Op de veiling in 1986 bij Christie’s brengt de lading ruim 37 miljoen gulden op.

Lees meer

Onderzoek naar de Geldermalsen

Mede op basis van een uitgebreid archiefonderzoek bij het Nationaal Archief in de jaren 1983/1984 door de studenten maritieme geschiedenis Peter Diebels en Harry de Bles, ontdekt Michael Hatcher in 1984 het wrak van de Geldermalsen. Naast allerlei gebruiksvoorwerpen vindt hij 160.000 stuks porselein en 125 baren puur goud. Op de veiling in 1986 bij Christie’s in Amsterdam brengt de

Lees meer

205. ‘Sloepie’

Ook Jan Styns strandt met zijn schip de Zeewijk op de gevaarlijke riffen van de ‘Houtman Abrolhos’. De drenkelingen weten een eiland te bereiken en houden zich daar maandenlang in leven. Als redding uitblijft, bouwen ze van wrakhout een sloep. Met dit ‘sloepie’ weten 82 van de oorspronkelijke 208 opvarenden Batavia te bereiken. Styns legt de locatie van het wrak

Lees meer

De scheepsjongens van Bontekoe – fragment (achter het gordijn)

Het verhaal van de scheepsreis van Bontekoe uit 1646 wordt in 2007 verfilmd op basis van De scheepsjongens van Bontekoe van Johan Fabricius. De replica van het VOC-schip Batavia die in Lelystad ligt, speelt een prominente rol in de film. Filmfragment ‘De scheepsjongens van Bontekoe’ 2007 Regie Steven de Jong

Lees meer

207. Scheepsjournaal van Bontekoe

VOC-schipper Willem IJsbrantsz Bontekoe uit Hoorn wordt bekend door zijn scheepsjournaal. Hij beschrijft daarin zijn avontuurlijke reis naar de Chinese kust en terugkeer van Batavia naar de Republiek.

Lees meer

208. Succes

De eerste druk van het journaal van Willem Bontekoe is meteen een succes. Vanaf de eerste druk in 1646 door Jan Jansz Deutel verschijnen meer dan zeventig herdrukken.

Lees meer

209. Scheepsjongens van Bontekoe

Een spannend jongensboek; dat maakt Johan Fabricius van het verhaal van de scheepsreis van Bontekoe. Zijn boek wordt een groot succes en er verschijnen vertalingen in vele Europese én Aziatische talen.

Lees meer

210. Einde van de VOC

In de loop van de 18e eeuw lijdt de VOC steeds grotere verliezen. De periode van de Vierde Engelse Oorlog (1780-1784) is eigenlijk de nekslag voor de compagnie: handel met Indië is daardoor niet mogelijk. Als Franse legers in 1795 de stadhouder verdrijven uit de Republiek, is de VOC al op sterven na dood. De nieuwe grondwet uit 1798, de

Lees meer