| Wereldwijde VOC-activiteiten

Via de groene stippen op deze wereldbol kunt u meer te weten komen over de locaties waar de VOC actief is geweest. U activeert een projectie door de wereldbol zo te draaien dat de groene stip in het midden van het ronde kijkvenster boven de globe komt te liggen. Op het scherm rechts van de wereldbol krijgt u dan informatie

Lees meer

47 | De wereld in Amsterdam

Dit is een van de voorstellingen die Johannes Vingboons maakt in opdracht van Joan Blaeu. Deze wil zijn Grote Atlas uitbreiden met zeekaarten en aanzichten van plaatsen over de hele wereld. Vingboons hoeft er niet voor op wereldreis, maar kan vanuit Amsterdam de hele wereld tekenen. Via Joan Blaeu kan hij alle kaarten die hij daarvoor nodig heeft inzien.

Lees meer

46 | Een eigen drukkerij

Kaartenmaker Willem Jansz Blaeu houdt het drukken van zijn kaarten graag in eigen hand. Hij brengt zelfs verbeteringen aan in het drukproces. De handpers krijgt bijvoorbeeld een aanpassing zodat de koperplaat evenwichtiger in het papier wordt geperst. Dit type drukpers heet vanaf dan de Blaeu-drukpers. Willems Amsterdamse drukkerij ‘De negen muzen’ met negen drukpersen is een familiebedrijf. Zijn zoon Joan

Lees meer

41 | Verantwoordelijk

Kaarten en navigatie-instrumenten zijn belangrijke hulpmiddelen aan boord. Maar niet alle schippers gaan daar even zorgvuldig mee om: er worden regelmatig spullen gestolen. De VOC neemt daarom maatregelen. Elk van de navigatieofficieren (schipper, opperstuurman, onderstuurman en derde waak) krijgt de verantwoordelijkheid voor een bepaald aantal gereedschappen en kaarten. Zij tekenen voor ontvangst van de spullen en bij terugkeer wordt gecontroleerd

Lees meer

42 | Kom-kompas

Met een kompas kun je vinden waar het noorden is en daarmee de vaarrichting van het schip bepalen. Dit kom-kompas is een speciaal type, dat als het ware los in een bak is opgehangen. Daardoor blijft het ook op een wiebelend schip altijd horizontaal. De schipper kan het gemakkelijk vasthouden om zijn peilingen te doen. Van dit soort kompassen is

Lees meer

43 | Positie op zee

Op zee is het lastig te beoordelen waar je bent. Met dit instrument bepaalt de schipper hoe noordelijk of zuidelijk hij zich bevindt – de breedtegraad. Dit doet hij door de hoek van de zon of een ster ten opzichte van de horizon te meten. In de 17e eeuw is het nog niet mogelijk om de lengtegraad precies te bepalen.

Lees meer

44 | Dieplood

Om de diepte van de zee te meten, gebruik je een dieplood aan een lange lijn. Als je het lood in zee laat zakken, kun je aan de lengte van de lijn de zeediepte meten. Ook kan het lood een monster van de zeebodem nemen. Het zand blijft plakken aan het vet waarmee de holte aan de onderkant van het

Lees meer

40 | Atlas als statussymbool (achter het gordijn)

De Grote Atlas van Blaeu is dé atlas van de 17e eeuw. Met ongeveer zeshonderd landkaarten, verdeeld over 9 tot 12 delen is het de meest volledige atlas. Zo’n prachtig boek is ook een statussymbool. De Staten-Generaal geven regelmatig een exemplaar cadeau aan buitenlandse vorsten. Hier ligt de Atlas in een 18e-eeuws kruisvoetkabinet.

Lees meer

45 | Nieuwe cartografische kennis

Deze kaart uit 1760 is veel gedetailleerder dan de kaarten uit de Blaeu-atlas van honderd jaar eerder. Het is het resultaat van veel nieuwe kennis op het gebied van cartografie. De kaart is onderdeel van een omvangrijke handgetekende atlas van Gerrit de Haan. Hij is hoofd van het kaartenmakersbedrijf van de VOC in Batavia.

Lees meer

38 | De Grote Atlas

Dit is een vroege overzichtskaart van een groot deel van de belangrijke handelsgebieden voor de VOC. Willem Jansz Blaeu neemt deze kaart al in 1635 op in zijn Novus Atlas. Hij is dan net twee jaar kaartenmaker voor de VOC. Dertig jaar later komt de kaart ook terecht in de Grote Atlas van zijn zoon Joan Blaeu. Linksonder zien we

Lees meer

39 | Getekende kaarten

Kaarten zijn bijzonder waardevol. Ze zorgen ervoor dat schepen veilig op hun bestemming aankomen. De VOC wil daarom niet dat deze kennis over vaarroutes in vreemde handen valt. Alleen eigen schepen mogen de kaarten gebruiken. Ze worden daarom niet gedrukt. Tot 1753 krijgen VOC-schepen alleen handgetekende kaarten mee op reis. Elk schip heeft wel 30 kaarten aan boord. Dit zijn

Lees meer

37 | VOC-symboliek

Dit schilderij vol symboliek lijkt wel een reclamebord voor de VOC en Amsterdam. De vrouw in het midden verbeeldt de Amsterdamse VOC-kamer. God van de handel Mercurius staat naast haar en de god van de zee Neptunus is rechts op het schilderij te zien. Op de achtergrond vaart een VOC-schip met daarop de wapens van de zes VOC-steden, dat van

Lees meer

36 | Zeegezicht

Met veel oog voor detail schildert Hendrick Vroom de bedrijvigheid op zee en op het schip. Dit type schepen vertrekt vanaf het einde van de zestiende eeuw op grote schaal naar Indië. Omdat deze schepen door zowel de VOC als de Nederlandse marine wordt gebruikt, is het niet duidelijk of Vroom ons hier handels- of oorlogsschepen voorschotelt. Zijn eigen naam

Lees meer

35 | Van weeskind tot VOC-directeur

Zelfbewust blikt de 74-jarige Wollebrand Geleynssen terug op een indrukwekkende loopbaan bij de VOC. Gevlucht als zestienjarige jongen uit een weeshuis, heeft hij het geschopt tot handelaar in India en uiteindelijk directeur in Perzië. Als zijn aanstelling als directeur in Perzië afloopt, krijgt Wollebrand Geleynssen in Batavia de leiding over de retourvloot van 1647-1648 naar Nederland. Een bijzonder eervolle functie!

Lees meer

34 | Verheerlijkt en verguisd

Meedogenloos en commercieel succesvol: dat is Jan Pieterszoon Coen in een notendop. Hij is nog maar dertig jaar oud, als de Heren Zeventien hem tot de hoogste man in Oost-Indië benoemen. Na het excessieve geweld op de Banda-eilanden, roepen de Heren Zeventien hem terug naar Nederland en vragen hem het geweld te temperen. Toch belonen ze hem voor de verovering

Lees meer

33 | Willem van Loon

Een bontmantel, losjes over zijn zwartfluwelen kleding geslagen maakt duidelijk dat we hier met een rijk man te maken hebben. Willem Jansz van Loon (1537-1618) is vanaf de oprichting van de VOC in 1602 tot aan zijn dood in 1618 een van de bestuurders van de kamer Rotterdam. Op het scherm bij het bankje aan uw linkerhand ziet u een

Lees meer

81 | Tinnen bord

In oktober 1616 ontdekt Dirk Hartogh een eiland voor de westkust van Australië. Hij laat een platgeslagen tinnen bord achter met inscriptie om zijn ontdekking te markeren. De latere expeditie van De Vlamingh vindt deze schotel in 1697. Op de kaart die Victor Victorsz tijdens die ontdekkingstocht van het Zuidland (de westkust van Australië) maakt, is dan ook op Dirk

Lees meer

82 | Bordenruil

Willem de Vlamingh neemt in 1697 het oude tinnen bord mee dat Dirk Hartogh tachtig jaar eerder achterliet op het eiland voor de Australische westkust. Op dezelfde plek plaatst hij zijn eigen schotel met inscripties. Dit is een replica van die schotel. Het origineel bevindt zich nu in het Western Australian Museum in Perth.

Lees meer

83 | Monsterrol

De schipper van het schip de Geelvinck dat op expeditie vertrekt naar het Zuidland is Willem de Vlamingh uit Vlieland. Als zijn assistent vaart Joannes Breuer uit Kopenhagen mee. Ziekentrooster aan boord is de Amsterdammer Victor Victorsz, die onderweg ook tekeningen van de kust en eilanden zal maken. Op deze monsterrol staan de namen van alle opvarenden van de Geelvinck

Lees meer

80 | Victor Victorsz tekent het Zuidland

Victor Victorsz vaart in 1696 mee met de laatste VOC-expeditie naar het Zuidland (de westkust van Australië) onder leiding van Willem de Vlamingh. Victorsz is zowel ziekentrooster als schilder. Hij maakt tekeningen van onbekende kusten en eilanden.

Lees meer

84 | De kust van Australië in kaart

Victor Victorsz slaagt erin om een belangrijk deel van de Australische westkust in kaart te brengen. Ook maakt hij onderweg tekeningen van de kustlijnen en eilanden die ze tegenkomen, zoals Tristan da Cunha in het zuiden van de Atlantische Oceaan.

Lees meer

85 | Op zoek naar een vermist schip

Het nieuwgebouwde vlaggenschip de Geelvinck is het belangrijkste schip van de expeditie van Willem de Vlamingh naar het Zuidland. De kleinere Nyptangh en het Weseltje varen ook mee. Naast een verkenningstocht is de expeditie van De Vlamingh ook bedoeld om het vermiste schip De Ridderschap van Holland terug te vinden. Dat lukt helaas niet.

Lees meer

86 | Een eiland vol ‘Rotten’

“Men ziet’er zeer weinig Gevogelte, en Geen Gedierte, dan een soort van Rotten zo groot als een gemeene Kat, welker stront in overvloed op het geheele eiland te vinden is” schrijft een van de opvarenden van het schip de Nyptangh in het scheepsjournaal op 31 december 1696. Het eiland waar ze deze onbekende beesten zien, noemen ze Rottnest, omdat ze

Lees meer

116 | Moordenaarsbaai

Begroeting of oorlogsverklaring? Als Abel Tasman op 18 december 1642 aanlegt in een Nieuw-Zeelandse baai denkt hij te worden begroet met trompetgeschal van de Maori’s. Hij beantwoordt dit teken van welkom met eigen trompetsignalen. Een foute interpretatie, zo blijkt de volgende dag. Dan overvallen Maori’s het schuitje waarmee enkele bemanningsleden aan land willen gaan. Vier matrozen en een Maori komen

Lees meer

114 | Tasmanië

Abel Tasman ontdekt in 1642 bij toeval Nieuw-Zeeland en Tasmanië. Eigenlijk is hij voor de VOC op weg naar Nieuw-Guinea en Australië. Hij noemt het eiland Van Diemensland, naar zijn opdrachtgever gouverneur-generaal Van Diemen. Pas later krijgt het eiland zijn naam: Tasmanië. De ontmoeting met de Maori’s van Nieuw-Zeeland maakt grote indruk op de bemanning omdat ze moeilijk konden inschatten

Lees meer

115 | Reputatieschade

Zijn reis naar de Filipijnen en Thailand is geen succes. Als Abel Tasman op Java terugkeert, ligt er ook nog een aanklacht op hem te wachten. Hij zou zonder proces een bemanningslid hebben laten ophangen. De Raad van Justitie acht hem schuldig en veroordeelt hem tot het betalen van een schadevergoeding. Een flinke smet op Tasmans reputatie.

Lees meer

113 | Kritiek op Abel Tasman

De VOC is niet tevreden over de resultaten van Tasmans expeditie naar Australië. Hij heeft geen nieuwe handelsgebieden gevonden of nieuwe zeeroutes ontdekt. Zoals op deze kaart te zien is, heeft Tasman het zuiden en oosten van Australië vrijwel volledig links laten liggen, nota bene de vruchtbaarste delen van het hele continent. Die kustlijnen zijn nauwelijks gedetailleerd.

Lees meer

167 | Korea

VOC-boekhouder Hendrick Hamel heeft dubbel pech. Eerst lijdt hij in 1653 schipbreuk met de Sperwer bij het Koreaanse eiland Cheju-do. Meteen daarna wordt hij samen met zeven collega’s gevangengenomen. Na dertien jaar weten zij te vluchten naar de Nederlandse vestiging Deshima in Japan. Lange tijd is het verslag van Hamel in Europa de enige bron van informatie over Korea.

Lees meer

| In het spoor van Hendrick Hamel

Fragmenten uit de radiodocumentaire ‘In het spoor van Hendrick Hamel, ontdekkingsreiziger tegen wil en dank’, ingesproken door Fedja van Huet Humanistische Omroep, 2001 Bruikleen Instituut voor Beeld en Geluid, Hilversum

Lees meer

168 | Stuwagelijst

De kostbare producten uit China moeten zorgvuldig in het schip de Ouder-Amstel worden geladen. Deze nauwkeurige tekening, een stuwagelijst, maakt dat duidelijk. Het laden van een VOC-schip luistert erg nauw: de beperkte ruimte moet efficiënt worden benut, en het is belangrijk dat het schip goed in balans is. De opperstuurman is hiervoor verantwoordelijk.

Lees meer

170 | Spiegelretourschip

Een spiegelretourschip, zo genoemd vanwege de platte ‘spiegel’ aan de achterzijde, kan veel lading vervoeren. Het is dan ook het meest gebruikte schip voor de reis tussen Amsterdam en Batavia. Naast dit scheepstype maakt de VOC gebruik van kleinere schepen, zoals de fluit en het fregat. De letters verklaren de scheepstypes: A – Spiegelretourschip C, D, – Fluit B, E,

Lees meer

169 | Ongedierte

Ratten, muizen, vlooien en luizen maken het leven aan boord van een VOC-schip er niet prettiger op. Jeuk is aan de orde van de dag. Luizenkammen horen dan ook tot de standaarduitrusting van de bemanning.

Lees meer

171 | Kleding aan boord

Engelse mutsen, linnen boezeroentjes, Friese korte rokjes, al dan niet met streepjes en hemdrokjes; de bemanning draagt aan boord vooral praktische kleding. Dat maakt deze lijst met een opsomming van scheepskleding en andere goederen voor de bemanning duidelijk. Op de VOC-schepen die met Pasen uitvaren is andere kleding nodig dan aan boord van de vloot die met Kerstmis vertrekt.

Lees meer

173 | Een VOC-vloot in formatie (achter het gordijn)

Als VOC-schepen in een vloot vertrekken, krijgen zij in hun zeilorders vaak een formatie mee waarin ze moeten varen. Hier vaart het belangrijkste schip in het midden en de snellere schepen vooraan. Deze scheepsmodellen zijn nabootsingen van originele scheepstypen in gebruik bij de VOC. De namen van de schepen (Morgenster, Flissinghe, Gouden Leeuw, Walcheren) zijn geïnspireerd op historische scheepsnamen.

Lees meer

172 | Regels aan boord

Geselen, kielhalen en brandmerken; er staan pittige straffen op overtreding van de regels aan boord. Om het leven aan boord in goede banen te leiden is het handhaven van discipline hard nodig. De bemanning zit immers dicht op elkaars lip tijdens de lange reizen. De regels staan in een officieel document waarop leden van de bemanning voordat zij in dienst

Lees meer

174 | Samen één klacht

Onder de varkens slapen en andere ongemakken; de bemanning van het schip Huis ten Eult is het zat. Ze doen hun beklag bij de schipper. Doelbewust ondertekenen ze hun klacht met een handtekening in cirkelvorm. Zo tonen ze zich eensgezind én maken het de schipper onmogelijk één van hen als leider of hoofd-samenzweerder aan te wijzen.

Lees meer

175 | Achter en voor de mast

De scheepschirurgijn is een van de belangrijkste functies aan boord. Zijn hut is dan ook gezellig ingericht met prenten aan de wand en een koffieservies. Aan boord is het een wereld van verschil of je ‘achter de mast’ of ‘voor de mast’ leeft. Achter de mast eten de officieren, kooplui, passagiers en ook de scheepschirurgijn van een gedekte tafel en

Lees meer

176 | Scheepskist

Elk bemanningslid heeft één scheepskist voor zijn persoonlijke bezittingen, om kleding, extra eten en jenever in te bewaren. Het komt voor dat zo’n kist tijdens de reis geplunderd wordt door een ander lid van de bemanning. Dat is voor de VOC-bestuurders reden om strenge straffen te stellen op diefstal aan boord. Als waarschuwing wordt een bericht hierover aan de mast

Lees meer

177 | Bakken

De bemanning op een VOC-schip is verdeeld in ‘bakken’, die elk bestaan uit zeven à tien personen die aan boord hetzelfde werk verrichten. Zij eten samen uit één bak. Voor wie te laat aanschuift, is het eten op; je komt dan ‘niet aan de bak’. Dit bord en deze lepels zijn gebruikt op het schip de Vasa, een Zweeds oorlogsschip

Lees meer

178 | Menu aan boord

Een gemiddeld ontbijt aan boord van een VOC-schip bestaat uit gort en pruimen, aangelengd met bier. ‘s Middags staan er erwten, bonen en vet, soms met gepekeld vlees of vis op het menu en ’s avonds worden de de restjes opgegeten, met brood en bier. Het menu uit dit consumptieboek bevat veel te weinig vitaminen. Scheurbuik is vaak het gevolg,

Lees meer

180 | Bier

Bier is het alternatief voor het slechte drinkwater. Op sommige grote VOC-schepen gaat maar liefst 20.000 liter bier mee aan boord, zo’n 150 liter per man. Per dag drinkt een bemanningslid een tot anderhalve liter bier, naast een mutsje wijn of jenever. De scheepschirurgijn schenkt in medische noodgevallen ook Spaanse wijn en brandewijn. Al die drank wordt in houten tonnen

Lees meer

179 | Schoon drinkwater

Met drinkwater moet je zuinig omspringen; er kan maar een beperkte voorraad mee aan boord en in warme gebieden bederft het snel. De bemanning moet het water met de tanden op elkaar drinken om geen ongedierte binnen te krijgen. Het is daarom een enorme verbetering als er aan het einde van de 17e eeuw een distilleermachine komt die van zout

Lees meer

181 | Voedselopslag

Hoe houd je tijdens zo’n lange zeereis het voedsel vers en eetbaar? Het maakt veel verschil hoe en waar de etenswaren worden opgeborgen. Commandeur Jan de Boer heeft deze plattegrond getekend van de verdeling van het voedsel in het ruim. Een ventilator in de kombuis (boven de letter H op de tekening) zorgt dat het onder het dek niet te

Lees meer

182 | Straf voor moordenaar

Het verhaal van de Batavia is een onvoorstelbaar drama. Eerst strandt het schip voor de Australische westkust. Gelukkig weet de bemanning zich in veiligheid te brengen op een aantal eilanden. Opperkoopman François Pelsaert vertrekt met een sloep om hulp te halen in Batavia. Dan ziet apotheker en onderkoopman Jeronimus Cornelisz zijn kans schoon om samen met enkele volgelingen de macht

Lees meer

183 | Dagboek

“Droeviege daghaenteijckeningh int verliesen van ons schip Batavia verseijlt zijnde op de Abrolhos oft Clippen van Frederick Houtman” Opperkoopman François Pelsaert heeft de leiding over het schip de Batavia en houdt een dagboek bij. Daarin beschrijft hij nauwkeurig de verhoren van de muiters van het schip na de stranding voor Australië. Ook neemt hij een lijst op met het lot

Lees meer

206 | Bestseller

De gruwelijke gebeurtenissen na de stranding van het schip de Batavia zijn beschreven in het journaal van François Pelsaert. Het is erg populair en wordt in 1647 uitgegeven. Het verhaal boeit ook nu nog: in 2005 verschijnt de bestseller De ondergang van de Batavia van Mike Dash.

Lees meer

184 | Bidden voor een behouden vaart

Stormen, muiterij, gebrek aan voedsel en water, schipbreuk; VOC-schepen moeten vele gevaren trotseren onderweg. De opluchting is dan ook groot als er weer een groot obstakel veilig gepasseerd is. Om stil te staan bij een veilige passage van een gevaarlijk stuk van de route is een gebed opgenomen in de instructie voor boordpredikanten en ziekentroosters. Het gebed vraagt ook om

Lees meer

185 | Open je ogen

Dat de riffen voor de kust van Australië levensgevaarlijk zijn, is al in 1619 bekend. Frederik de Houtman ziet ze vanaf zijn schip de Dordrecht. De naam ‘Houtman Abrolhos’ voor dit deel van de kust spreekt boekdelen. ‘Abrolhos’ is Portugees en betekent letterlijk: open je ogen. Met andere woorden: let goed op! Desondanks strandt het schip de Batavia tien jaar

Lees meer

210 | Einde van de VOC

In de loop van de 18e eeuw lijdt de VOC steeds grotere verliezen. De periode van de Vierde Engelse Oorlog (1780-1784) is eigenlijk de nekslag voor de compagnie: handel met Indië is daardoor niet mogelijk. Als Franse legers in 1795 de stadhouder verdrijven uit de Republiek, is de VOC al op sterven na dood. De nieuwe grondwet uit 1798, de

Lees meer

| Onderzoek naar de Geldermalsen

Mede op basis van een uitgebreid archiefonderzoek bij het Nationaal Archief in de jaren 1983/1984 door de studenten maritieme geschiedenis Peter Diebels en Harry de Bles, ontdekt Michael Hatcher in 1984 het wrak van de Geldermalsen. Naast allerlei gebruiksvoorwerpen vindt hij 160.000 stuks porselein en 125 baren puur goud. Op de veiling in 1986 bij Christie’s in Amsterdam brengt de

Lees meer

209 | Scheepsjongens van Bontekoe

Een spannend jongensboek; dat maakt Johan Fabricius van het verhaal van de scheepsreis van Bontekoe. Zijn boek wordt een groot succes en er verschijnen vertalingen in vele Europese én Aziatische talen.

Lees meer

208 | Succes

De eerste druk van het journaal van Willem Bontekoe is meteen een succes. Vanaf de eerste druk in 1646 door Jan Jansz Deutel verschijnen meer dan zeventig herdrukken.

Lees meer

| De scheepsjongens van Bontekoe – fragment (achter het gordijn)

Het verhaal van de scheepsreis van Bontekoe uit 1646 wordt in 2007 verfilmd op basis van het boek De scheepsjongens van Bontekoe van Johan Fabricius. De replica van het VOC-schip Batavia die in Lelystad ligt, speelt een prominente rol in de film. Filmfragment ‘De scheepsjongens van Bontekoe’ 2007 Regie Steven de Jong

Lees meer

207 | Scheepsjournaal van Bontekoe

VOC-schipper Willem IJsbrantsz Bontekoe uit Hoorn wordt bekend door zijn scheepsjournaal. Hij beschrijft daarin zijn avontuurlijke reis naar de Chinese kust en terugkeer van Batavia naar de Republiek.

Lees meer

205 | ‘Sloepie’

Ook Jan Styns strandt met zijn schip de Zeewijk op de gevaarlijke riffen van de ‘Houtman Abrolhos’. De drenkelingen weten een eiland te bereiken en houden zich daar maandenlang in leven. Als redding uitblijft, bouwen ze van wrakhout een sloep. Met dit ‘sloepie’ weten 82 van de oorspronkelijke 208 opvarenden Batavia te bereiken. Styns legt de locatie van het wrak

Lees meer

204 | Het wrak van de Geldermalsen

Na uitgebreid archiefonderzoek ontdekt Michael Hatcher in 1984 het wrak van de Geldermalsen. Een grote verrassing: hij vindt naast allerlei gebruiksvoorwerpen 160.000 stuks porselein en 125 baren puur goud. Op de veiling in 1986 bij Christie’s brengt de lading ruim 37 miljoen gulden op.

Lees meer

203 | Thee beschermt porselein

Dit porselein is nog helemaal gaaf, hoewel het ruim tweehonderd jaar op de zeebodem heeft gelegen. Hoe is het mogelijk dat het breekbare porselein uit het wrak van de Geldermalsen nog vrijwel intact is? Dat komt door de thee. Die is in de loop van de tijd als een conserverende laag uitgelopen over het porselein en heeft zo het glazuur

Lees meer

202 | Ondergang van de Geldermalsen

“… men bevond dat het schip reets vastsat (…) tot hunnen uyterste verslaagenheid” Volgeladen met Chinese zijde, thee, porselein en goud keert de Geldermalsen in 1752 terug naar de Republiek. Maar dan loopt het schip vast op het Admiraal Stellingwerf rif ten noorden van Sumatra. Het is een drama: het schip slaat lek en zinkt al na een paar uur.

Lees meer

143 | New York (achter het gordijn)

Als eerste Europeaan zet Henry Hudson, kapitein van de Halve Maen, in 1609 voet aan wal op het eiland Manhattan. Daarmee legt hij de basis voor de Nederlandse vestiging Nieuw-Amsterdam, het huidige New York.

Lees meer

138 | Overwinteren op Nova Zembla

De Nederlanders doen eind 16e eeuw verschillende pogingen om via het noordelijke poolgebied naar Azië te varen. Met zo’n nieuwe route kunnen ze de Portugezen te slim af zijn. Maar hun plan mislukt en de expeditie onder leiding van Willem Barentsz in 1596 verloopt rampzalig. Zijn twee schepen komen bij Nova Zembla vast te zitten in het ijs. Er zit

Lees meer

139 | Leren schoenen

“Het leer van onze schoenen bevroor aan onze voeten; het werd zo hard als hoorn en sloeg aan de binnenkant wit uit. We konden ze niet langer dragen en maakten wijde klompen met een bovenkant van schapenvacht, waarin we drie of vier paar sokken over elkaar konden dragen”. Gerrit de Veer schrijft op 11 december 1595 over deze ontberingen tijdens

Lees meer

137 | Kaartboek van Barentsz

Willem Barentsz is niet alleen een heel goede stuurman, maar ook een getalenteerde kaartenmaker. Dit kaartboek heeft hij waarschijnlijk samen met de beroemde cartograaf Petrus Plancius gemaakt. Het is uiterst zeldzaam; er zijn heel weinig kaarten van Barentsz bewaard gebleven.

Lees meer

| Nova Zembla – fragment (achter het gordijn)

De overwintering van Willem Barentsz met zijn bemanning in het Behouden Huys op Nova Zembla is een van de beroemdste verhalen uit de Nederlandse geschiedenis. Fragment uit de film ‘Nova Zembla’ 2011 Regie Reinout Oerlemans Met dank aan Kaap Holland Film.

Lees meer

142 | Nieuw-Amsterdam

Op het net ontdekte eiland ‘Manahatta’ ontstaat vanaf 1609 een levendige bonthandel. De Nederlanders stichten een eigen vestiging op het eiland en noemen die Nieuw-Amsterdam. In 1667 staan de Nederlanders de kolonie af aan de Engelsen in ruil voor hun kolonie Suriname. Nieuw-Amsterdam krijgt de naam New York.

Lees meer

140 | Manhattan

De VOC-kamer Amsterdam geeft in 1609 Henry Hudson de opdracht op zoek te gaan naar een nieuwe route naar Azië. Dat lukt hem niet, maar Hudson ontdekt wel het eiland ‘Manahatta’, het huidige Manhattan. Hij verdient met deze reis 800 gulden, ongeveer tien maandsalarissen. Op 19 januari ontvangt hij van de VOC-kamer Amsterdam een voorschot van 150 gulden. Zijn naam

Lees meer

141 | ‘Aankoop’ Manhattan

“Hebben t’eylandt Manhattes van de wilde gekocht, voor de waerde van 60 gulden.” Pieter Schagen is namens de Staten-Generaal afgevaardigd naar de vergadering van het bestuur van de West-Indische Compagnie, de Heren Negentien. Op 5 november 1626 schrijft hij een brief aan de Staten-Generaal met dit opmerkelijke nieuws. Verder noemt Schagen de geslaagde eerste oogst en de scheepslading van 7.246

Lees meer

| De VOC op film (achter het gordijn)

Sporen van de VOC Bob Barendsen is in de jaren zestig en zeventig consul-generaal in Calcutta en vertegenwoordiger bij de Scheepvaartmaatschappij Nederland voor de lijn Calcutta-Batavia. In India maakt hij filmopnames van oude VOC-gebouwen en andere stenen overblijfselen van de compagnie.

Lees meer

62 | Reconstructie van de dodo

Dit is een moderne reconstructie van de dodo. In tegenstelling tot oudere modellen is de vogel hier slanker voorgesteld. De dodo is het eerste dier dat is uitgestorven door toedoen van de mens. Misschien is er daarom altijd veel aandacht voor het dier geweest: we kennen het gedrag en het uiterlijk van de dodo alleen uit verhalen en tekeningen uit

Lees meer

63 | Dodo

“Soo groot als by ons de swanen”, zo beschrijft Jacob van Heemskerck de dodo, die hij aantreft op Mauritius. Onderweg naar de Molukken slaat hij hier vers voedsel en water in voor zijn vloot van vijf schepen. De tekeningen van de dodo in het scheepsjournaal van de Gelderland zijn uniek. Het zijn de enige schetsen ter wereld die zijn gemaakt

Lees meer

64 | Mauritius

Op Mauritius is een overvloed aan schoon water, vruchten, vissen en vogels. Het is daardoor de perfecte tussenstop voor VOC-schepen op hun reis naar Azië. Admiraal Wybrand van Warwijck vernoemt het eiland naar stadhouder prins Maurits. In 1638 vestigen de Nederlanders er een kleine kolonie.

Lees meer

211 | Europese handelsposten

Als Europese handelaren van China toestemming krijgen om op Canton te varen, rust de VOC in 1728 schepen uit om daar thee, zijde en porselein te halen. In ruil daarvoor leveren de Nederlanders zilver of opium. De vlaggen geven de verschillende Europese (en de Amerikaanse) vestigingen aan, die buiten de stadsmuren van Canton liggen.

Lees meer

212 | Een blijk van goede smaak

Het draagt comfortabel en wordt al snel een populair kledingstuk dat Europese mannen en vrouwen binnenshuis dragen: de Japonse rok. Vooral die in zijde en goud- of zilverbrokaat zijn geliefd. Door je te laten portretteren in Japonse rok, toon je niet alleen je rijkdom, maar ook je goede smaak.

Lees meer

213 | De neushoorn Clara

Een portret van de neushoorn Clara die Jan Albert Sichterman in 1738 cadeau krijgt van de vorst van Bengalen. Clara wordt het huisdier van de familie Sichterman. Naar: Jean Baptiste Oudry, 1749 Staatliches Museum Schwerin, Duitsland

Lees meer